Het endocannabinoïde systeem

Het gebruik van cannabis, ook wel wiet genoemd, veroorzaakt een high gevoel en vermindert daarnaast de concentratie en het geheugen. Dit komt omdat cannabis een effect heeft op de hersenen. De afgelopen jaren is ontdekt dat de hersenen een lichaamseigen cannabis systeem hebben, het zogenaamde endocannabinoïde systeem. Dit systeem bestaat uit:

  • Cannabisachtige stoffen (endocannabinoïden) die het lichaam zelf maakt
  • De aangrijpingspunten voor deze stoffen (cannabis receptoren)
  • Het is aangetoond dat het endocannabinoïde systeem in de hersenen betrokken is bij fysiologische processen in in ons lichaam, waaronder pijn(drempels), hongergevoel, bloeddruk en beweging. Daarnaast komen er steeds sterkere aanwijzingen dat het endocannabinoïde systeem ook een belangrijke rol speelt bij de aansturing van hersenfuncties, zoals geheugen, aandacht en impulsiviteit. Hoe dit echter precies in zijn werk gaat, daar weten we nog weing van. Daarom doen wij dit onderzoek. Bent u een man, 18 jaar of ouder, en gebruikt u weleens cannabis? Dan ben u mogelijk iemand die wij zoeken voor ons onderzoek. Kijk hier om te zien of u geschikt bent.

    Cannabis en hersenfuncties

    Hier kunt u meer lezen over het lichaamseigen cannabis systeem in de hersenen en hoe cannabis daarop werkt.

    Het lichaamseigen cannabis systeem

    Cannabisreceptoren en endocannabinoïden, bouwstoffen aangemaakt door het lichaam die zich binden aan deze receptoren, vormen samen het endocannabinoïde systeem. Dit systeem is van groot belang voor het normaal functioneren van het lichaam en is evolutionair gezien miljoenen jaren oud. Het is aangetroffen in zoogdieren, vissen, zee-egels en weekdieren. Het endocannabinoïde systeem blijkt betrokken te zijn bij de regulatie van veel fysiologische systemen in ons lichaam, waaronder pijn(drempels), hongergevoel, geheugen, bloeddruk en beweging. Het mechanisme van de werking van de cannabinoïden die zich binden aan de cannabisreceptoren is het beste onderzocht voor THC (delta9-tetrahydrocannabinol), de belangrijkste werkzame stof van de cannabisplant.

    [afbeelding van THC molecuul]

    THC werkt als een cannabis-agonist, wat betekent dat de cannabinoïde receptoren geactiveerd worden door THC, in tegenstelling tot een antagonist, dat is een stof die de werking van de receptoren blokkeert. Het beïnvloeden van het endocannabinoïde systeem door externe stoffen die het systeem stimuleren of juist remmen, heeft mogelijk diverse therapeutische toepassingen. Momenteel worden cannabis extracten of cannabis verwante stoffen al als medicijn gebruikt in de behandeling van misselijkheid en als eetlust opwekkend middel bij verzwakte patiënten, of als middel om chronische pijn en spasticiteit te bestrijden, bijvoorbeeld bij patiënten met multiple sclerose (MS).

    Hier ziet u een plaatje van de hersenen en de gebieden waar cannabis (THC) op het brein werkt. De gebieden in groen en rood zijn belangrijk voor hersenfuncties als geheugen, het aansturen van beweging, en het gevoel van beloning (de 'high').

    [afbeelding van de hersenen]

    Wat is het effect van cannabis?

    Cannabis is een plant die ook wel wiet genoemd wordt. Hasj en marihuana zijn de producten van cannabis. Marihuana zijn de verkruimelde bloemtoppen van de vrouwelijke plant. Hash zijn de samengeperste hasjkorrels of het samengeperste hars van cannabis. De werkzame stof in cannabis heet delta9-tetrahydrocannabinol, afgekort "THC". THC versterkt de stemming waarin je bent en beïnvloedt de waarneming. Kleuren worden intenser ervaren, muziek wordt intenser beleefd. Het gevoel voor ruimte en tijd verandert. Sommige mensen krijgen ineens zin om veel te eten (vreetkick), anderen de slappe lach (lachkick). Maar mensen kunnen ook heel angstig worden of gaan hallucineren (dingen zien of horen die er niet zijn). THC verslapt de spieren, maakt de mond droog, het oogwit rood, verwijdt de pupillen en versnelt de hartslag. Sommige van deze effecten kunnen als vervelend worden ervaren.

    Direct na het gebruik van cannabis is het concentratievermogen verminderd en functioneert het geheugen slechter. Dit kan aanhouden tot enkele uren na het gebruik. Cannabis beïnvloedt ook het logisch denkvermogen en de rijvaardigheid. Als iemand gevoelig is voor psychose (een toestand van ernstige verwardheid, wanen en hallucinaties) kan cannabis deze klachten opwekken of verergeren.

    Terug naar begin van de pagina

    Het onderzoek

    In het UMC Utrecht wordt met fMRI onderzoek gedaan naar cannabis en het brein. FMRI staat voor functionele Magnetische Resonantie Imaging. Dit is een techniek waarbij met behulp van een speciale camera in de MRI scanner een groot aantal foto's van de hersenen worden gemaakt, terwijl de proefpersoon een (computer) taakje uitvoert. Hierdoor is het mogelijk de hersenen ‘in actie’ te bestuderen. Zo is er onderzoek gedaan naar de lange termijn effecten van cannabis gebruik op de hersenen bij volwassenen, en op ontwikkeling van de hersenen bij tieners. Momenteel doen we onderzoek naar de acute effecten van THC (de werkzame stof uit cannabis) op mentale hersenfuncties zoals geheugen en aandacht, waarbij proefpersonen een afgepaste hoeveelheid cannabis moeten inhaleren en vervolgens een aantal taken uitvoeren in de scanner. Dit wordt een keer herhaald, maar nu na inhalatie van een placebo (niet-werkzame stof). Tussen beide onderzoeksdagen zit minimaal twee weken. Deelnemers weten niet van tevoren wanneer zij THC of placebo krijgen toegediend en de onderzoekers weten dit ook niet. Dit heet dubbelblind gerandomiseerd placebo-gecontroleerd onderzoek. We vergelijken de activiteit in de hersenen gedurende de uitgevoerde taken na het inhaleren van een afgepaste hoeveelheid cannabis met de activiteit na het inhaleren van een placebo. Zo hopen we te zien hoe cannabis de aansturen van functies in de hersenen beïnvloedt.

    Een MRI scanner zoals in het Universitair Medisch Centrum Utrecht in gebruik.

    [MRI scanner]

    We zoeken voor dit onderzoek mannen tussen de 18 en 45 jaar oud die bekend zijn met de effecten van cannabis. Heeft u interesse in deelname? Kijk dan bij Meedoen voor meer informatie.

    Terug naar begin van de pagina

    Meedoen

    Wij zoeken voor dit onderzoek gezonde mannelijke vrijwilligers die:

  • Tussen de 18 en 45 jaar oud zijn
  • Rechtshandig zijn
  • Geen medicatie gebruiken
  • Af en toe cannabis gebruiken
  • Voorafgaand aan het onderzoek krijgt u een uitgebreide toelichting en een medische keuring. Bij deelname ontvangt u een passende financiële vergoeding. Als u besluit om mee te doen, betekent dat niet meteen dat u geschikt bent. Om te kijken of u in het onderzoeksprofiel past, kunt u deze vragenlijst invullen en opsturen naar THCstudie@umcutrecht.nl
    U hoort dan zo snel mogelijk of u voor deelname in aanmerking komt.

    Wat houdt deelname in?

    Onder folders vindt u de informatiebrief voor deelnemers. Hierin staat uitgebreid beschreven wat deelname aan het onderzoek inhoudt.

    Terug naar begin van de pagina

    Wie zijn wij?

    Wie voert het onderzoek uit?
    Het onderzoek wordt uitgevoerd door een team van hersenonderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. De onderzoekers hebben veel ervaring met het onderzoeken van de effecten van geestverruimende middelen, zoals cannabis en ecstasy (XTC) op de hersenen met behulp van moderne beeldvormingstechnieken zoals Magnetische Resonantie Imaging (MRI).
    Voor vragen over het onderzoek kunt u contact opnemen met één van de uitvoerende onderzoekers:

    Per e-mail: thcstudie@umcutrecht.nl
    Telefonisch
    Drs. Erika van Hell
    Telefoon: 088 7555873
    Drs. Matthijs Bossong
    Telefoon: 088 7557950
    Dr. Gerry Jager
    Telefoon: 088 7556849

    Terug naar begin van de pagina

    Links

    Cannabis Quest

    Marijuana onderzoek

    Stoppen met roken "Ikstop.nl"